Tarnawska z Waygartów Wincenta (1854–1943), działaczka niepodległościowa i społeczna.
Ur. 25 VI we Lwowie, była córką Walerego Waygarta (1821–1902), ziemianina, adwokata, w powstaniu styczniowym komisarza wojennego z ramienia Rządu Narodowego w obwodzie przemyskim, burmistrza Przemyśla (1873–81), posła na Sejm Krajowy we Lwowie (1874–89), oraz Joanny z Baczyńskich. Miała siostrę Marię Eugenię (1856–1925), zamężną za Ignacym Paparą (1850–1913).
Prawdopodobnie odebrała wykształcenie domowe. Dn. 24 XI 1877 poślubiła Leonarda Tarnawskiego (zob.). Przez całe życie działała w Przemyślu, początkowo charytatywnie, m.in. w Stow. Rzemieślników i Rękodzielników «Gwiazda», Kole Panien, Tow. Sług Chrześcijańskich oraz Polskiej Bursie Włościańskiej. W r. 1892 wstąpiła do Czytelni Naukowej, zrzeszającej zasymilowaną ludność żydowską i przez wiele lat organizowała doraźną pomoc dla ubogich dzieci żydowskich. Była współinicjatorką powołania przemyskiego oddz. Tow. Szkoły Ludowej i od 26 V t.r. pełniła w nim funkcję zastępczyni skarbniczki, a od 21 V 1895 sekretarza zarządu. Przyczyniła się do otwarcia 10 IV 1902 szkoły Towarzystwa w Reczpolu, którą opiekowała się przez wiele lat. Z mężem wybudowała w r. 1903 kaplicę w odziedziczonym po ojcu Sufczynie. T.r. weszła do Komitetu Ratowania Kościoła Pojezuickiego, wspierającego miejscowego bp. Józefa Sebastiana Pelczara w wykupieniu świątyni od dążących do jej rozbiórki władz austriackich, a następnie pomagającego w renowacji świątyni. Dn. 13 XI 1904 uruchomiła czytelnię miejską w wybudowanej kamienicy Tarnawskich przy ul. Grodzkiej 19 i odtąd organizowała tu wykłady i warsztaty dla kobiet. Dn. 17 III 1908 wycofała się z pracy w Tow. Szkoły Ludowej.
W r. 1909 wstąpiła T. do założonego w Przemyślu Tow. Przyjaciół Nauk i dla jego muzeum ofiarowała m.in. portret Klotyldy z Rollów Weiningerowej, kurierki Rządu Narodowego w powstaniu styczniowym. T.r. powołała Związek Polek i z jego ramienia zbierała fundusze na szkołę wojskową drużyn strzeleckich oraz na polski skarb wojskowy. W r. 1910 wstąpiła do przemyskiego oddz. Tow. Gimnastycznego «Sokół», w r. 1911 zaangażowała się w powstanie w mieście 25. Drużyny Strzeleckiej, a w r.n. weszła w skład grupy założycielskiej miejscowego oddz. Związku Strzeleckiego. W „Echu Przemyskim” (R. 17: 1912 nr 48) opublikowała Memoriał, skierowany przeciw ukrainizacji przemyskiego szkolnictwa.
Po wybuchu pierwszej wojny światowej T. kierowała intendenturą organizacji strzeleckich, podlegającą powołanemu Komitetowi Narodowemu, organizującemu werbunek oddziałów strzeleckich. Wobec ofensywy rosyjskiej ewakuowała się 18 IX 1914 z mężem i córką do Wiednia i przebywała tam do lipca 1915. Powróciwszy do Przemyśla, współtworzyła oddział Ligi Kobiet Galicji i Śląska Cieszyńskiego i do lipca 1916 była jego przewodniczącą. Jesienią t.r. zorganizowała żeński oddz. POW, a po kryzysie przysięgowym w lipcu 1917 m.in. przechowywała broń dla POW. Po zajęciu Przemyśla przez Ukraińców w listopadzie 1918 prowadziła w koszarach 45. pp kuchnię dla oddziałów polskich. Gdy miasto odbili Polacy, weszła 22 XI t.r. w skład czterdziestoosobowej Polskiej Rady Narodowej, która objęła władzę w mieście. Z Jadwigą Tyszecką utworzyła Komitet Kobiecy Opieki nad Rannymi Żołnierzami i została jego przewodniczącą.
W r. 1919 reaktywowała T. oddział Związku Strzeleckiego w Przemyślu, a 26 V 1922 stanęła na czele jego oddz. żeńskiego. Weszła też w r.n. w skład miejscowego oddz. Związku Legionistów Polskich i kierowała w nim sekcją kobiecą. Ogłosiła szkic Luźna kartka z moich wspomnień („Legionista. Jednodniówka wydana w dziesiątą rocznicę wyruszenia Legionów do walki o niepodległość Polski”, Przemyśl 1924). W okresie międzywojennym była członkiem: oddziału Demokratycznego Komitetu Wyborczego Kobiet Polskich (1928), Zarządu Ochronki im. J. Piłsudskiego oraz Związku Obrońców Przemyśla (od 26 X 1938). W listopadzie 1938 została patronką III Państw. Gimnazjum Żeńskiego w Przemyślu, a 11 XI t.r. przyznano jej, jako pierwszej kobiecie, honorowe obywatelstwo Przemyśla. W r. 1938 była jedną z fundatorek kościoła w Piątkowej-Pracówce koło Tarnawki. W czasie drugiej wojny światowej mieszkała w Sufczynie i Przemyślu, a od r. 1940 u syna we Lwowie. Zmarła tam 14 II 1943, została pochowana na cmentarzu Łyczakowskim. Była odznaczona m.in. Krzyżem Walecznych (1921) i Gwiazdą Przemyśla (1920).
W małżeństwie z Leonardem Tarnawskim miała T. synów: Stefana Waleriana (1879–1880) i Władysława Huberta (zob.) oraz córkę Jadwigę Franciszkę (1892–1972), zamężną od r. 1918 za Józefem Pileszkiem (zm. 1919), kandydatem adwokackim, a następnie od 29 X 1925 za Stefanem Jaworskim, inżynierem leśnictwa. Z mężem wychowywała także swoich krewnych: Eugeniusza Waygarta i Adama Paparę.
Słownik biograficzny twórców oświaty i kultury XIX i XX wieku Polski południowo-wschodniej, Rzeszów 2011; – Białkiewicz J., Okruchy pamięci o rodzinie Roztoczyńskich, Kr. 2011; Konieczny Z., Polska Rada Narodowa w Przemyślu (4 listopad 1918 – 15 luty 1919), Przemyśl 2012; tenże, Walki polsko-ukraińskie w Przemyślu i okolicy, listopad–grudzień 1918, Przemyśl 1993; Pudłocki T., „Będziemy działać”. Wincenta Tarnawska w służbie niepodległości Polski, Kr. 2013; tenże, Kreowanie polityki pamięci powstania styczniowego przez kobiety miast pogranicza polsko-ukraińskiego przed I wojną światową, w: Postawy i aktywność kobiet w czasie powstania styczniowego 1863–1864, Red. T. Kulak i in., Wr. 2013 s. 251–74; tenże, „Nie tylko one to robiły…”. Helena Stieberowa a dyskurs w międzywojennym Przemyślu o udziale Polek w walkach o niepodległość, w: Pamięć historyczna kobiet, Red. M. Przeniosło, K. Sierakowska, Kielce 2009 s. 53–66; tenże, „Za silna już do starego życia, a za słaba jeszcze do nowego” – przemyskie inteligentki wobec wyzwań nowoczesności w okresie dwudziestolecia międzywojennego, w: Działaczki społeczne, feministki, obywatelki… Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich po 1918 roku (na tle porównawczym), Red. A. Janiak-Jasińska i in., W. 2009 II 99–116; – Dekańska-Bilińska M., Moje wspomnienia żołnierskie, „Wzloty” R. 5: 1938 nr 41 s. 5; Deutsch H., Konfrontacja z samą sobą. Epilog, W. 2008; Dziennik personalny MSWojsk., W. 1921 nr 1943 s. 1758; Hordyńska-Stieberowa H., Obrona Przemyśla w roku 1918 (Z pamiętnika), w: Oświata to Potęga. Wydawnictwo pamiątkowe z okazji obchodu 15-lecia niepodległości państwa polskiego, Red. J. Kopeć, Przemyśl 1933 II 74–5; taż, Przemyśl w roku 1914–1915. Wspomnienie organizacyjne Ligi Kobiet, w: tamże, Przemyśl 1933 I 75–6; Jubileuszowe sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego «Sokół» w Przemyślu za rok 1910, Przemyśl 1911; Kaflińska M., Cicha bohaterka, „ Wzloty” R. 5: 1938 nr 40 s. 6; Księga pamiątkowa i adresowa wygnańców wojennych z Galicji i Bukowiny 1914–1915 oraz album pamiątkowy. Cz. III Prowincja i Bukowina, Wiedeń 1915; Kucharski L., „Żyj Pracówko!”. Wierszowana kronika-szopka osnuta na tle budowy kościoła i szkoły polskiej w Piątkowej-Pracówka z uwzględnieniem sprawozdania kasowego za czas 1935–1938, Przemyśl 1939; Sprawozdanie miejscowego «Koła Pań» Towarzystwa Szkoły Ludowej w Przemyślu z czynności i zamknięcia rachunków za r. 1905, Przemyśl 1906; Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego «Sokół» w Przemyślu za r. 1909, Przemyśl 1910 s. 33; toż za r. 1912, Przemyśl 1913; Sprawozdanie z działalności Zjednoczenia Towarzystw Polskich w Przemyślu i towarzystw, należących do Zjednoczenia za rok 1917 i 1918 oraz Organizacji Polskiej miasta Przemyśla za rok 1918, Przemyśl 1919; 1918–1928. Wspólnymi siłami. Gimnazjum Żeńskie im. M. Konopnickiej w Przemyślu, Przemyśl 1928; – „Gaz. Lwow.” 1936 nr 55; – AAN: Zw. Legionistów Pol., sygn. 192; AP w Przemyślu: Zespół 402, Tow. Młodzieży Pol. «Znicz», sygn. 4, Zespół 414, Komitety Wyborcze Organizacji Kobiecych w Przemyślu, sygn. 5, Zespół 1911, Mater. rodziny Porembalskich, sygn. 6; Arch. Archidiec. w Przemyślu: Zespół Przemyśl – miasto, t. VII, 1869–1894. Chrzty, śluby, pogrzeby; Arch. Narod. w Kr.: Arch. Naczelnego Komitetu Narod., sygn. 276; B. Muz. Narod. Ziemi Przemyskiej w Przemyślu: Tarnawska W., Ob. Leon Kazubski. Bohaterskiemu obrońcy Przemyśla poświęcam, Przemyśl 1928 (rkp.); Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny we Lw.: F. 58 (Namiestnictwo) op. 21 spr. 503; – Mater. Joanny Tarnawskiej z Kr. (J. Pileszkowa-Jaworska z Tarnawskich, Wspomnienia, M. Fangarowa z Rylskich, Wspomnienia).
Tomasz Pudłocki